Οξεία Οσφυαλγία – Τι είναι, Συμπτώματα και Θεραπεία

Ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού, έχει αντιμετωπίσει τουλάχιστον μια φορά ένα επεισόδιο οξείας οσφυαλγίας.

Ως οξεία οσφυαλγία χαρακτηρίζεται ο πόνος διάρκειας έως 6 εβδομάδων. Μπορεί να προηγείται εκλυτικός παράγοντας, όμως τις περισσότερες φορές, είναι ανεξάρτητος από κάποια δραστηριότητα. Είναι συχνά πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια η πηγή του πόνου. Ενοχοποιούνται οι μύες, ο συνδετικός ιστός, οι σύνδεσμοι, οι αρθρώσεις,  μικρές ρήξεις στον ινώδη δακτύλιο του μεσοσπονδυλίου δίσκου.

Συμπτώματα

Η συμπτωματολογία του ασθενούς πολλές φορές είναι δυσανάλογη της έντασης της βλάβης ή της ταχύτητας επούλωσης. Ο αρχικός ερεθισμός, προκαλεί μια σειρά από γεγονότα που πυροδοτούν χημικές ουσίες, που με τη σειρά τους διεγείρουν νευρικούς άξονες προκαλώντας φλεγμονή ή τοπικό οίδημα συνεισφέροντας στον πόνο. Έτσι, δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος που επάγει την συμπτωματολογία, συντηρώντας τον πόνο για ημέρες έως εβδομάδες.

Ο μυϊκός σπασμός προκαλεί ανταλγητική στάση του σώματος και μειώνει την κυκλοφορία στην περιοχή, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο ρυθμός αποδόμησης των προϊόντων της φλεγμονής. Τα καλά νέα όμως, είναι ότι ακόμα κι αν δεν προσδιορίζεται επακριβώς η αιτία του πόνου, η οξεία συμπτωματολογία υποχωρεί αυτόματα.

Συγκεκριμένα, περίπου 50% των περιπτώσεων υφίεται πλήρως μέσα σε δυο εβδομάδες, ενώ το 80% σε έξι εβδομάδες, όπως αναφέρεται παραπάνω. Το είδος ή η ένταση του πόνου δεν προδικάζει τη διάρκειά του. Ένα ποσοστό 30% των ασθενών θα έχουν υποτροπή των συμπτωμάτων και πιθανώς ένα ποσοστό αυτών να αναπτύξουν χρόνιο πόνο.

Στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων η οξεία οσφυαλγία υποχωρεί χωρίς επιπτώσεις για τον ασθενή. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχει κήλη δίσκου, η συμπτωματολογία μπορεί να υποχωρεί χωρίς επεμβατική προσέγγιση.

Σε μερικές σπάνιες περιπτώσεις, η οξεία οσφυαλγία μπορεί να συνυπάρχει με κάποια σοβαρότερη εξεργασία όπως κάταγμα, λοίμωξη ή κακοήθεια. Στις περιπτώσεις αυτές ο ασθενής είναι πάνω από 50 ετών, μπορεί να έχει ιστορικό καρκίνου, να αναφέρει πόνο σε ηρεμία ή  να τον ξυπνάει το βράδυ, πυρετό, άλλα συνοδά προβλήματα, όπως σακχαρώδη διαβήτη, κατανάλωση αλκοόλ, χρήση κορτικοειδών, οστεοπόρωση.

Μολονότι σπάνιο, ο πόνος που αντανακλά στα πόδια σε συνδυασμό με την αδυναμία ή τις ορθοκυστικές διαταραχές, απαιτούν άμεσα εκτίμηση. Όλοι οι ασθενείς των οποίων τα συμπτώματα ξεπερνούν τις έξι εβδομάδες χρήζουν παραπάνω έλεγχο.

Θεραπεία

Η θεραπευτική προσέγγιση, στηρίζεται αρχικά στη διατήρηση της δραστηριότητας. Η άμεση κινητοποίηση είναι θεμελιώδης και γενικά αποθαρρύνεται ο κλινοστατισμός. Οι ασθενείς πρέπει να πραγματοποιούν την καθημερινή τους ρουτίνα και συνιστάται στα αρχικά στάδια να αποφεύγουν ανύψωση βάρους ή αθλήματα επαφής, η τοποθέτηση θερμών ή ψυχρών επιθεμάτων ανακουφίζει τον ασθενή, ενώ μπορεί να επιταχύνει και την αποκατάσταση.

Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και τα απλά αναλγητικά, όπως η ακεταμινοφαίνη. Και τα δυο αυτά είδη φαρμάκων φαίνεται ότι μειώνουν τα συμπτώματα του οξέος πόνου. Επιπλέον τα αντιφλεγμονώδη φαίνεται ότι διακόπτουν τη διαδικασία της φλεγμονής που πυροδοτείται από τις χημικές ουσίες που εκλύονται από τον αρχικό ερεθισμό.

Η σύσταση είναι όμως, να μην χρησιμοποιούνται μακροχρόνια γιατί έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες, από διαταραχές πηκτικότητας μέχρι προβλήματα στα νεύρα και στο συκώτι.

Άλλη κατηγορία φαρμάκων είναι τα μυοχαλαρωτικά. Παρά την ονομασία τους, η δράση τους δεν είναι στο σκελετικό μυ, αλλά μάλλον επιδρούν στο νευρικό σύστημα και λειτουργούν περισσότερο στο να διευκολύνουν τον ύπνο και δευτερογενώς να μειώνουν την συναισθηματική επιβάρυνση και ίσως τη μυϊκή τάση στη φάση του έντονου πόνου.

Αν παρά την προηγούμενη αγωγή ο ασθενής δεν ανταποκρίνεται, σ’ αυτή την περίπτωση, γίνεται χρήση οπιούχων αναλγητικών που συνήθως ανακουφίζουν τον ασθενή από την έντονη συμπτωματολογία. Η μακρόχρονη χορήγηση αυτών των σκευασμάτων μπορεί να οδηγήσει σε φαρμακευτική εξάρτιση, κατάθλιψη, δυσκοιλιότητα, ευαισθητοποίηση των νευρικών ινών του πόνου, οδηγώντας σε αντίστροφα αποτελέσματα, και διαταραχές ύπνου. Σε γενικές γραμμές η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να χορηγείται με συνεχή επίβλεψη.

Η φυσικοθεραπεία δρα συμπληρωματικά, προσφέροντας προσωρινή ανακούφιση, χωρίς όμως αποδεδειγμένα να βελτιώνουν την μακροχρόνια πορεία. Συνήθη μέσα θεραπείας περιλαμβάνουν υπέρηχα, διαθερμίες, ηλεκτρική διέγερση. Αυτό όμως που ίσως προσφέρει τα μέγιστα στον ασθενή, είναι ένα πρόγραμμα κάτω από την επίβλεψη του φυσικοθεραπευτή για μυϊκή ενδυνάμωση και γρήγορη επανένταξη στις καθημερινές δραστηριότητες.

Οι εγχύσεις στην οξεία οσφυαλγία δεν αποτελούν την πρώτη επιλογή. Στην περίπτωση όμως του επιμένοντος πόνου ή της υποτροπής των συμπτωμάτων, είναι χρήσιμο να έχουμε την επιλογή της επισκληριδίου έγχυσης ή άλλων ελάχιστα επεμβατικών πράξεων, όπως καυτηριασμό των αρθρώσεων.

Εδώ όμως πρέπει να χρησιμοποιούμε αυστηρά κριτήρια επιλογής των κατάλληλων ασθενών. Αναφορικά με την επιλογή της απαραίτητης απεικονιστικής εκτίμησης ενός ασθενούς με οξεία οσφυαλγία, με εξαίρεση ασθενών άνω των 50 ετών και εκείνων που έχουν κάποιο γνωστό ιστορικό, όπου αρχικά μια απλή ακτινογραφία της σπονδυλικής στήλης μπορεί να προσφέρει κάποια πληροφορία.

Οι υπόλοιποι ασθενείς δεν είναι απαραίτητο να υποβληθούν σε έλεγχο αρχικά. Αν όμως τα συμπτώματα επιμένουν ή για κάποιο λόγο τίθεται η υποψία για κάτι πιο σοβαρό, τότε οι εργαστηριακές εξετάσεις και οι απεικονιστικές όπως: x-rays, αξονική τομογραφία, μαγνητική τομογραφία και σπινθηρογράφημα οστών μπορούν να προσφέρουν στη διαφορική διαγνωστική.

Συμπερασματικά

Συνοψίζοντας, η οξεία οσφυαλγία είναι ένα σύμπτωμα που κάποια στιγμή στη ζωή, η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών θα το αντιμετωπίσει. Παρά το γεγονός της συχνότητας, είναι μια καλοήθης κατάσταση που ουσιαστική υφίεται αυτόματα. Υπάρχει μια κατηγορία ασθενών στους οποίους κρύβεται μια σοβαρότερη υποκείμενη νόσος και για τους οποίους πρέπει να ακολουθήσουμε μια συστηματική διαγνωστική προσέγγιση.

Η θεραπεία κυρίως στοχεύει στο να ανακουφίσουμε τον ασθενή κατά τη φάση της έξαρσης και σ’ αυτό συμβάλουν φαρμακευτικά σκευάσματα, φυσικοθεραπείες και κάτω από συνθήκες, εγχύσεις.

Σπυρίδων Πνευματικός, MD, PhD, Καθηγητής Ορθοπαιδικής Ε.Κ.Π.Α., Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διευθυντής Δ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής ΙΑΣΩ Γενική Κλινική