10 Πράγματα που οφείλεις να ξέρεις για την Ενδομητρίωση

1️⃣Τι ακριβώς είναι η ενδομητρίωση και πώς δημιουργείται;

Η ενδομητρίωση είναι ένα χρόνιο νόσημα που υπολογίζεται ότι επηρεάζει την ποιότητα της ζωής και την γονιμότητα περίπου 200 εκατομμυρίων γυναικών στον πλανήτη! Κατά την ενδομητρίωση, η εσωτερική στιβάδα της μήτρας, που λέγεται ενδομήτριο και αποπίπτει κατά την περίοδο της γυναίκας, αναπτύσσεται εκτός της μήτρας, συνήθως (αλλά όχι μόνο) εντός της πυέλου. Η συνηθέστερη εντόπιση είναι στις ωοθήκες, όπου μπορεί να σχηματίσει κύστεις. Επειδή και ο έκτοπος αυτός ενδομητρικός ιστός παράγει αίμα κατά την περίοδο, οι κύστεις αυτές περιέχουν εγκλωβισμένο αίμα περιόδου και λόγω του σοκολατοειδούς χρώματος που αυτό λαμβάνει, ονομάζονται «σοκολατοειδείς κύστεις».

2️⃣ Πόσο συχνή είναι και ποιες ηλικίες αφορά;

Υπολογίζεται ότι από ενδομητρίωση πάσχει το 10-20% των γυναικών! Συνεπώς, είναι ένα συχνό νόσημα. Αφορά τις νέες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και κατά κανόνα, υφίεται όταν η γυναίκα εισέρχεται στην εμμηνόπαυση και σταματά η έμμηνος ρύση. Παρά ταύτα, ένα ποσοστό περί το 2% των πασχόντων, συνεχίζει να ταλαιπωρείται από την ενδομητρίωση ακόμα και μετά την εμμηνόπαυση!

Είναι εντυπωσιακό ότι ελάχιστα περιστατικά ενδομητρίωσης έχουν αναφερθεί παγκοσμίως και σε άνδρες, που όμως για διάφορους λόγους έχουν εκτεθεί σε υψηλά επίπεδα οιστρογόνων.

3️⃣ Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να θεωρούνται «φυσιολογικός πόνος»;

Αν και το συνηθέστερο σύμπτωμα της ενδομητρίωσης είναι η δυσμηνόρροια, δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με πόνο στην περίοδο έχει ενδομητρίωση! Αν ο πόνος, όμως υπάρχει και εκτός περιόδου, ή αν έχει επιδεινωθεί στο πέρασμα του χρόνου, ή αν σχετίζεται και με την σεξουαλική επαφή (δυσπαρεύνεια), ή και τις κενώσεις και ακόμη περισσότερο αν μια γυναίκα αδυνατεί να συλλάβει, τότε πρέπει να συμβουλευτεί τον γυναικολόγο της και να αποκλειστεί η ενδομητρίωση.

4️⃣ Γιατί η διάγνωση καθυστερεί συχνά;

Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, και ανάλογα με τη χώρα διαμονής της γυναίκας, η διάγνωση της ενδομητρίωσης καθυστερεί από 5 ως και 12 χρόνια για να τεθεί! Τα τελευταία χρόνια, καταβάλλεται προσπάθεια ενημέρωσης των γυναικών και έτσι ο Μάρτιος έχει χαρακτηριστεί ως μήνας ευαισθητοποίησης για την ενδομητρίωση.

Οι λόγοι καθυστέρησης της διάγνωσης είναι πολλοί. Πολλές γυναίκες θεωρούν ότι ο πόνος είναι «φυσιολογικός» και δεν πάνε σε γιατρό για αυτό. Σε κάποιες χώρες, η πρόσβαση σε γυναικολόγο είναι όχι μόνο δυσχερής, αλλά και ιδιαίτερα δαπανηρή.

Ακόμα δυσκολότερη είναι η πρόσβαση σε κάποιο υπερηχογράφημα που είναι μια εξέταση «πρώτης γραμμής». Σε αυτό τον τομέα, τολμώ να πω, ότι η χώρα μας αποτελεί λαμπρή εξαίρεση, καθώς υπάρχει η γνώση και ο εξοπλισμός στα περισσότερα ιατρεία και κλινικές της χώρας.

5️⃣ Πώς γίνεται σήμερα η σωστή διάγνωση;

Η υποψία τίθεται αρχικά από τη λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού και την κλινική εξέταση από τον γιατρό. Εν συνεχεία, ένα υπερηχογράφημα, και ενίοτε η Μαγνητική Τομογραφία (MRI) μπορεί να βοηθήσει στην διάγνωση των σοκολατοειδών κύστεων ωοθηκών που προαναφέρθηκαν, εφόσον αυτές υπάρχουν. Η χρήση αιματολογικών δεικτών (Ca125) βοηθά επίσης στην διάγνωση/επιβεβαίωση της νόσου. Η οριστική όμως διάγνωση και σταδιοποίηση της ενδομητρίωσης γίνεται χειρουργικά, με λαπαροσκοπική επέμβαση.

6️⃣ Ποιες είναι οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές;

Οι επιλογές θεραπείας εξαρτώνται κυρίως από το αν υπάρχει επιθυμία τεκνοποίησης στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο και βεβαίως από την ύπαρξη συμπτωμάτων ή εξέλιξης της νόσου. Φαρμακευτικές θεραπείες περιλαμβάνουν ειδικά σκευάσματα αντιμιτωτικής προγεστερόνης, ενδομητρικά σπειράματα που αποδίδουν προγεστερόνη τοπικά στην πύελο και βέβαια για περιορισμένο χρονικό διάστημα φαρμακευτική διακοπή της εμμηνορρυσίας με τη συμπτωματολογία της εμμηνόπαυσης και τον κίνδυνο οστεοπόρωσης να κάνει αυτή την τελευταία λύση πιο δύσκολα ανεκτή. Οι χειρουργικές θεραπείες είναι σχεδόν αποκλειστικά Λαπαροσκοπικής αρχής με ελάχιστα περιστατικά να διεκπεραιώνονται με ανοικτή τομή ή με ρομποτικά υποβοηθούμενη λαπαροσκόπηση.

7️⃣ Πότε είναι απαραίτητη η χειρουργική αντιμετώπιση;

Η χειρουργική αντιμετώπιση είναι απαραίτητη όταν:

1. η προσπάθεια για κύηση είναι άμεση, γιατί όλες οι φαρμακευτικές θεραπείες αποκλείουν τη σύλληψη και τα ποσοστά υποτροπής μετά από φαρμακευτική θεραπεία είναι σημαντικά
2. όταν υπάρχει συμπτωματολογία που υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής της ασθενούς, ειδικά όταν οι φαρμακευτικές θεραπείες δεν αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα
3. όταν υπάρχει εξελισσόμενη νόσος π.χ. μεγαλώνουν οι κύστες στην ωοθήκη
4. όταν απαιτείται ιστολογική διάγνωση δηλαδή όταν οι αιματολογικοί δείκτες είναι υψηλοί η ακτινολογική διάγνωση δεν είναι βέβαιη

8️⃣ Πώς επηρεάζει η ενδομητρίωση τη γονιμότητα;

Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει με πολλαπλούς τρόπους τη γονιμότητα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν επηρεάζει για αυτό πρέπει να αποκλειστούν πρώτα άλλοι παράγοντες υπογονιμότητας για να αποδοθεί η υπογονιμότητα στην ενδομητρίωση. Η ενδομητρίωση μπορεί να αλλάξει την ανατομία της πυέλου και τις σχέσεις των οργάνων με τη δημιουργία συμφύσεων ή και σπάνια υδροσάλπιγγας, αλλάζει ενδοκρινολογικά με τις ουσίες που εκκρίνει το περιβάλλον της πυέλου επηρεάζοντας την διακίνηση και την γονιμοποίηση του ωαρίου, επηρεάζει τόσο το απόθεμα των ωοθηκών σε ωάρια όσο και την ποιότητα των ωαρίων.

9️⃣ Ποιοι είναι οι πιο συχνοί μύθοι γύρω από την ενδομητρίωση;

1. Αν είχα ενδομητρίωση θα πονούσα. Περισσότερα από τα μισά περιστατικά ενδομητρίωσης είναι ασυμπτωματικά.
2. Αν έχω ενδομητρίωση δεν θα μείνω έγκυος. Η ενδομητρίωση είναι πιο συχνή σε ασθενείς με υπογονιμότητα, αλλά πολλές ασθενείς με ενδομητρίωση έχουν αυτόματες κυήσεις.
3. Η ενδομητρίωση προκαλεί καρκίνο. Σπάνια βλέπουμε κακοήθειες των ωοθηκών που σχετίζονται με ενδομητρίωση. 

🔟 Είναι η ενδομητρίωση μια πάθηση που «θεραπεύεται» οριστικά;

Οι φαρμακευτικές θεραπείες έχουν πάνω από 80% πιθανότητα υποτροπής εκτός αν είναι κοντά στην εμμηνόπαυση, ενώ οι χειρουργικές θεραπείες ακόμα και όταν είναι ριζικές και στοχεύουν στην κυτταρομείωση έχουν υποτροπή άνω του 30%.

Ανδρέας Μπαζαίος, Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Χειρουργός Λαπαροσκόπος, Συντονιστής Τμήματος ODS ΙΑΣΩ

Αναστάσιος Παχυδάκης, CCT, DUE, MRCOG, Σύμβουλος Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Υπεύθυνος Τμήματος ODS ΙΑΣΩ