Τα οφέλη του υγιούς ύπνου στην υγεία των εργαζομένων

Στη σύγχρονη εποχή, με τους εντατικούς ρυθμούς εργασίας και την «λειτουργία» των κοινωνιών μας 24/7, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος αποτελεί μία από τις πιο πολύτιμες —και συχνά υποτιμημένες— συνήθειες για τη σωματική και ψυχική υγεία των ατόμων, και ιδιαίτερα των εργαζομένων. 

Η λεγόμενη Υγιεινή του ύπνου (κατάλληλες συνθήκες φωτός, θερμοκρασίας και θορύβου, σταθερά ωράρια, επαρκής διάρκεια, σωστά «χρονισμένη» τις βραδινές ώρες), δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μια θεμελιώδης βιολογική ανάγκη που επηρεάζει άμεσα τη συγκέντρωση, την προσοχή, τη μνήμη, τις σωματικές και πνευματικές επιδόσεις  και τη γενικότερη ευημερία μας. 

Πιο συγκεκριμένα τα οφέλη του επαρκούς (ποσοτικά και ποιοτικά) ύπνου: 

1. Ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας και της παραγωγικότητας
   Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες, «ταξινομεί» αναμνήσεις, διαγράφει περιττές πληροφορίες, εμπεδώνει μνήμες και ενισχύει τη συγκέντρωση. Επομένως οι εργαζόμενοι που κοιμούνται επαρκώς έχουν καλύτερη ικανότητα λήψης αποφάσεων, αυξημένη δημιουργικότητα και αποτελεσματικότερη διαχείριση χρόνου.
   Θεωρείται πως η στέρηση ύπνου ισοδυναμεί με το να εργάζεται κανείς σε κατάσταση μέθης! 
2. Μείωση κινδύνου εργατικών ατυχημάτων
   Η κόπωση και η υπνηλία είναι παράγοντες που αυξάνουν σημαντικά τα ατυχήματα στο χώρο εργασίας, ειδικά σε επαγγέλματα που απαιτούν προσοχή και γρήγορα αντανακλαστικά (οδηγοί, χειριστές μηχανημάτων κά). Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου (American Academy of Sleep Medicine) έχει από χρόνια επισημάνει τους κινδύνους συχνών διαταραχών ύπνου, με κορυφαία όλων την Υπνική Άπνοια.  
3. Καλύτερη ψυχική υγεία και διαχείριση άγχους
   Ο ανεπαρκής ύπνος είναι στενά συνδεδεμένος με το στρες, την κατάθλιψη και το άγχος. Ο υγιής ύπνος επιδρά στη ρύθμιση των ορμονών που επηρεάζουν τη διάθεση (όπως η κορτιζόλη και η σεροτονίνη) και συμβάλλει σε συναισθηματική ισορροπία και θετική στάση απέναντι στις καθημερινές εργασιακές προκλήσεις. 
4. Ενίσχυση του ανοσοποιητικού και πρόληψη ασθενειών
   Ο ύπνος επιδιορθώνει πολλά συστήματα, όπως το αμυντικό μας σύστημα και δρα  σαν «επανεκκίνηση» του οργανισμού. Παράγονται πρωτεΐνες που ενισχύουν την άμυνα του σώματος, μειώνοντας την πιθανότητα εμφάνισης λοιμώξεων, καρδιοπαθειών, διαβήτη και υπέρτασης. Ο ξεκούραστος ύπνος επομένως εγγυάται μικρότερη διάρκεια αποχής από την εργασία και ενισχύει τη σταθερότητα.  

Με βάση τα παραπάνω, όλο και περισσότερες επιχειρήσεις και οργανισμοί καλλιεργούν την κουλτούρα του «υγιούς ύπνου» στους εργαζόμενους καθώς μπορεί να αποδειχθεί «επένδυση» υψηλής απόδοσης αλλά, κυρίως, «επένδυση» υγείας και ευεξίας των εργαζομένων.  

Τα φαινόμενα της εργασιακής εξουθένωσης (σύνδρομο burnout) μειώνονται ενώ οι δείκτες δέσμευσης και ικανοποίησης του προσωπικού βελτιώνονται.

   
Σύμφωνα με την Διεθνή Ταξινόμηση Διαταραχών Ύπνου (ICSD) οι κύριες διαταραχές ύπνου είναι οι ακόλουθες: 

1. Αϋπνία:  Η δυσκολία στην έναρξη ή στη διατήρηση του ύπνου είναι η συχνότερη σήμερα.  
2. Αναπνευστικές Διαταραχές του Ύπνου:  Τα σύνδρομα της Υπνικής Άπνοιας χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια διακοπής ή μείωσης της αναπνοής (άπνοιες ή υπόπνοιες) με επακόλουθη μείωση του οξυγόνου, ροχαλητό, καρδιαγγειακό στρες και κατακερματισμό του ύπνου (μείωση ή εξάλειψη σταδίων ύπνου που είναι απαραίτητα, όπως ο ύπνος REM και ο βαθύς ύπνος). Η ενδεδειγμένη εξέταση είναι η μελέτη ύπνου.  
3. Υπερυπνίες Κεντρικού Τύπου:  Υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη ναρκοληψία. 
4. Κινητικές Διαταραχές του Ύπνου:  Διαταραχές που περιλαμβάνουν ανεξέλεγκτες κινήσεις των ποδιών ή άλλων μελών, όπως το σύνδρομο ανήσυχων άκρων (RLS). 
5. Παραϋπνίες:  Σύνθετες συμπεριφορές που συμβαίνουν κατά τον ύπνο, όπως η υπνοβασία ή οι νυχτερινοί τρόμοι. 
6. Χρονοβιολογικές (κιρκάδιες) Διαταραχές του Ύπνου:  Διαταραχές που σχετίζονται με τον κιρκαδιανό ρυθμό (τον εσωτερικό «ρολόι» του σώματος), όπως το γνωστό jet lag. Συχνά επηρεάζονται οι εργαζόμενοι σε βάρδιες (sift   working) και αποτελεί σοβαρό πρόβλημα υγείας στους χώρους εργασίας. 
7. Άλλες Διαταραχές του Ύπνου:  Όλες οι υπόλοιπες διαταραχές που δεν εμπίπτουν στις παραπάνω κατηγορίες.  

Πρακτικές συμβουλές για καλύτερο ύπνο: 

• Τήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου και αφύπνισης. 
• Αποφυγή έκθεσης σε ηλεκτρονικές συσκευές/οθόνες τουλάχιστον 30 λεπτά πριν τον ύπνο. 
• Δημιουργία ήσυχου, σκοτεινού και δροσερού περιβάλλοντος ύπνου. 
• Περιορισμός καφεΐνης και βαριών γευμάτων τις βραδινές ώρες. 
• Ενσωμάτωση ήπιων τεχνικών χαλάρωσης (όπως διαλογισμός ή αναπνοές). 

Ο υγιής ύπνος δεν είναι πολυτέλεια — είναι απαραίτητο θεμέλιο για μια παραγωγική και υγιή εργασιακή ζωή. Η αναγνώριση της σημασίας του και η ενθάρρυνση πρακτικών ευεξίας και έγκαιρης αναγνώρισης παθολογικών καταστάσεων , όπως η υπνική άπνοια, συμβάλλουν τόσο στη βελτίωση της υγείας και ευημερίας των εργαζομένων όσο και στη μακροπρόθεσμη επιτυχία και επίτευξη στόχων στους χώρους εργασίας.

Ευαγγελία Γκιζοπούλου, MD, MSc, SomnExp, Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος, Ειδικός Ιατρικής Ύπνου, Διευθύντρια Α’ Πνευμονολογικής Κλινικής ΙΑΣΩ Γενική Κλινική