Προσπαθώ, αλλά δεν μένω έγκυος: Πώς αξιολογούμε τα επόμενα βήματα στη γονιμότητα

Με αφορμή τον Παγκόσμιο Μήνα Γονιμότητας, αξίζει να θυμόμαστε ότι η δυσκολία σύλληψης αφορά σήμερα πολύ περισσότερα ζευγάρια από όσα συχνά πιστεύουμε. Και παρότι η ενημέρωση γύρω από τη γονιμότητα είναι πλέον μεγαλύτερη από ποτέ, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να αναρωτιούνται πότε είναι η σωστή στιγμή για να αναζητήσουν ουσιαστική αξιολόγηση και καθοδήγηση.

Η καθυστέρηση στην επίτευξη εγκυμοσύνης είναι μια εμπειρία που συνοδεύεται συχνά από αγωνία, απογοήτευση και πολλά ερωτήματα.

«Μήπως αγχώνομαι χωρίς λόγο;»

«Πότε πρέπει να κάνω εξετάσεις;»

«Να περιμένω λίγο ακόμα ή χάνω χρόνο;»

Η πραγματικότητα είναι ότι η γονιμότητα δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο για όλες τις γυναίκες. Και πολλές φορές, η ουσιαστική διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στις εξετάσεις που γίνονται, αλλά στον τρόπο που ερμηνεύονται και συνδυάζονται μεταξύ τους.

Συνήθως, προτείνεται διερεύνηση όταν έχουν περάσει 12 μήνες ελεύθερων επαφών χωρίς την επίτευξη εγκυμοσύνης σε γυναίκες κάτω των 35 ετών ή 6 μήνες σε γυναίκες άνω των 35. Ωστόσο, σε περιπτώσεις όπως ακανόνιστος κύκλος, γνωστή ενδομητρίωση, προηγούμενα χειρουργεία ή χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα, ο έλεγχος είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθεί νωρίτερα.

Η αρχική διερεύνηση περιλαμβάνει συνήθως ορμονικό έλεγχο και άλλες αιματολογικές εξετάσεις, υπερηχογραφική εκτίμηση μήτρας και ωοθηκών, έλεγχο των σαλπίγγων και σπερμοδιάγραμμα. Ανάλογα με το ιστορικό και τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν διαδοχικοί υπέρηχοι σε διαφορετικές φάσεις του κύκλου, παρακολούθηση της ωορρηξίας και μέτρηση του αριθμού των ωοθυλακίων (AFC), που βοηθούν στην εκτίμηση της ωοθηκικής λειτουργίας και του ωοθηκικού αποθέματος. Πολλές φορές, όταν υπάρχουν σχετικά ευρήματα ή ιστορικό, μπορεί ακόμα να χρειαστεί και υστεροσκοπική αξιολόγηση της ενδομητρικής κοιλότητας και προετοιμασία του περιβάλλοντος στο εσωτερικό της μήτρας ώστε να είναι το βέλτιστο πριν υποδεχτεί το κύημα.

Όμως, στη γονιμότητα δεν αρκεί να χαρακτηρίσουμε μια εξέταση ως «φυσιολογική». Το σημαντικό είναι να αξιολογηθεί τι σημαίνει πραγματικά για τη συγκεκριμένη γυναίκα, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή της ζωής της.

Στη γονιμότητα, η σωστή ερμηνεία των δεδομένων είναι συχνά πιο σημαντική από τον αριθμό των εξετάσεων.

Δύο γυναίκες της ίδιας ηλικίας μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικά δεδομένα γονιμότητας και διαφορετικές πιθανότητες σύλληψης. Αντίστοιχα, η ίδια εξέταση μπορεί να ερμηνευθεί διαφορετικά ανάλογα με το ιστορικό, τη διάρκεια των προσπαθειών και τον συνολικό αναπαραγωγικό σχεδιασμό. Είναι, επίσης, σημαντικό να θυμόμαστε ότι η γονιμότητα αφορά το ζευγάρι συνολικά. Σε ένα σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων (σχεδόν στο 50%) συμμετέχει ο ανδρικός παράγοντας, γι’ αυτό και η αξιολόγηση χρειάζεται να γίνεται παράλληλα και ολοκληρωμένα.

Με βάση τα ευρήματα, τα επόμενα βήματα εξατομικεύονται. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αρκεί η σωστή παρακολούθηση κύκλου και ο χρονισμός των επαφών. Σε άλλες, μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική υποστήριξη ωορρηξίας, σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ποια μέθοδος θα επιλεγεί, αλλά και πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να εφαρμοστεί.

Στη σύγχρονη αναπαραγωγική ιατρική, στόχος δεν είναι απλώς να πραγματοποιηθούν περισσότερες εξετάσεις, αλλά να ληφθούν οι σωστές αποφάσεις τη σωστή χρονική στιγμή. Για αυτό και η εξατομίκευση αποτελεί βασικό κομμάτι της προσέγγισης κάθε γυναίκας ή ζευγαριού και καθορίζει το προσωπικό τους πλάνο γονιμότητας.

Ο χρόνος παραμένει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στη γυναικεία γονιμότητα, καθώς με την πάροδο των ετών μειώνεται τόσο ο αριθμός όσο και η ποιότητα των ωαρίων. Για αυτό, η ισορροπία ανάμεσα στην ψύχραιμη προσέγγιση και την έγκαιρη παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Παράλληλα, η σύγχρονη προσέγγιση στη γονιμότητα δεν περιορίζεται μόνο στις εργαστηριακές εξετάσεις. Παράγοντες όπως το στρες, ο ύπνος, η διατροφή, η συνολική μεταβολική υγεία και ψυχική ισορροπία, αλλά και το περιβάλλον του γυναικείου μικροβιώματος φαίνεται ότι μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αναπαραγωγική λειτουργία και αξίζει να αξιολογούνται συνολικά.

Όταν μια γυναίκα λέει «προσπαθώ αλλά δεν μένω έγκυος», δεν χρειάζεται ούτε πανικός ούτε παθητική αναμονή. Χρειάζεται σωστή αξιολόγηση, εξατομικευμένη καθοδήγηση και μια στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις εξετάσεις, αλλά και τον χρόνο.

Βάλυ Χατζηδάκη, Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Συνεργάτης Institute of Life – IASO