Τικς στην Εφηβεία και Παιδική Ηλικία

Ένα βλεφάρισμα που συμβαίνει λίγο πολύ συχνά, ένα ανασήκωμα των ώμων που φαίνεται παράταιρο, ένας μικρός συνεχής βήχας. Το φαινόμενο των  λεγομένων «τικ» είναι σύνηθες στα παιδιά και στους εφήβους, χωρίς συχνά εμφανή αιτιολόγηση.

Όταν ένα παιδί  εμφανίσει μια ακούσια κίνηση  οι γονείς θορυβημένοι αναρωτιούνται εάν  θα υφεθεί  ποτέ ή αν υποκρύπτει κάποια σοβαρή παθολογία.

Τα «τικ» είναι επαναλαμβανόμενες, γρήγορες κινήσεις ή  απλά ήχοι. Η πλειονότητα τους, που χαρακτηρίζονται «απλά» τικ, δηλαδή τικ που είναι μια απλή γρήγορη αιφνίδια ακούσια  κίνηση όπως στροφή βλέμματος  ή γρήγορο νεύμα του κεφαλιού. Μερικά, που ονομάζονται «σύνθετα» τικ, είναι μεγαλύτεροι συνδυασμοί κινήσεων ή ήχων, π.χ. ή ένα] μια κίνηση που ακολουθείται από  ήχο όμοιο ήπιο βήχα.

Κινητικά τικ (κινήσεις)

Ανασήκωμα των ώμων

Ερμητικό κλείσιμο οφθαλμών

Δήξη χειλιών

Γκριμάτσες προσώπου

Φωνητικά τικ (ήχοι)

Καθαρισμός λαιμού

Βουητό,  ρουθούνισμα ή κραυγή

Επαναλαμβανόμενες λέξεις

Εάν τα τικ επιμείνουν για περισσότερο από ένα χρόνο, το φαινόμενο  συνήθως κορυφώνεται περίπου στην ηλικία των 8-12 ετών. Οι περισσότεροι ασθενείς με τικ παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση ή πλήρη υποχώρηση μέχρι την πρώιμη ενήλικη ζωή.

Τα τικ συνήθως ακολουθούν ένα ιδιαίτερο μοτίβο με εξάρσεις και υφέσεις, και εναλλαγές  με μείγμα ήδη υπαρχόντων και πρωτοεμφανιζόμενων τικ. Οι  παροξύνσεις και η κυμαινόμενη σοβαρότητα των τικ σχετίζονται με περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Τα τικ μπορεί να επιδεινωθούν προσωρινά από ψυχολογικές καταπονήσεις (π.χ. στρες, άγχος, ενθουσιασμό, θυμό), σωματικές καταπονήσεις (π.χ. κόπωση, στέρηση ύπνου και λοιμώξεις) και περιβαλλοντικές αλλαγές. Αυτή η έξαρση είναι συνήθως παροδική και υποχωρεί μετά την υποχώρηση της αιτίας. Τα άτομα με τικ συχνά βιώνουν μια δυσάρεστη αίσθηση πριν από τα τικ, που αναφέρεται ως προκαταρκτική παρόρμηση, η οποία ανακουφίζεται προσωρινά με την εκτέλεση των τικ.

Πάνω από το 90% των εφήβων και των ενηλίκων με την διαταραχή των τικ  και το 37% των παιδιών με τικς ηλικίας 8 έως 19 ετών αναφέρεται να βιώνουν προκαταρκτικές παρορμήσεις σε κάποιο βαθμό. Σε αντίθεση με άλλες κινητικές διαταραχές, τα τικ μπορεί να καταστέλλονται οικειοθελώς για μεταβλητές περιόδους.

Το  Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5η έκδοση (DSM-5), ορίζει πέντε διαταραχές τικ: Προσωρινή διαταραχή τικ, επίμονη (χρόνια) κινητική ή φωνητική διαταραχή τικ, διαταραχή Tourette (επίσης γνωστή ως σύνδρομο Tourette), άλλη καθορισμένη διαταραχή τικ, και απροσδιόριστη διαταραχή τικ.

Για τις τρεις πρώτες κατηγορίες τικ προϋπόθεση  είναι η έναρξη πριν από την ηλικία των 18 ετών και τα συμπτώματα να μην είναι δευτεροπαθής νευρολογικών νοσημάτων, ή κατάχρηση ουσιών ή οι παρενέργειες φαρμάκων. Προσωρινή διαταραχή τικ θεωρείται όταν υπάρχουν τικ (κινητικά ή φωνητικά ή και τα δύο) για λιγότερο από ένα χρόνο από την έναρξη των τικ.

Τόσο στο Σύνδρομο Tourette,  όσο και στην επίμονη (χρόνια) κινητική ή φωνητική διαταραχή τικ απαραίτητη είναι η παρουσία τικ για περισσότερο από ένα χρόνο (αν και  αναφέρονται  ενδιάμεσες περίοδοι χωρίς τικ).

Η επίμονη (χρόνια) διαταραχή κινητικού ή φωνητικού τικ διαγιγνώσκεται όταν τα άτομα έχουν παρουσιάσει είτε κινητικά είτε φωνητικά τικ (αλλά όχι και τα δύο) κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της νόσου. Όταν και τα κινητικά και τα φωνητικά τικ έχουν εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της νόσου, αν και όχι απαραίτητα ταυτόχρονα, διαγιγνώσκεται  το λεγόμενο Tourette Syndrome (TS).

Οι ασθενείς με TS τείνουν να έχουν υψηλότερη βαρύτητα τικ, μεγαλύτερο επιπολασμό σύνθετων κινητικών τικ (π.χ. κοπροπραξία και ηχοπραξία) και περισσότερα συννοσηρά συμπτώματα από τους ασθενείς με Επίμονη Διαταραχή Κινητικού Τικ.

Αν και τα τικ εξακολουθούν να υπάρχουν το 88-100% των ενηλίκων με διάγνωση TS στην παιδική ηλικία ή την εφηβεία περίπου το 33-47% των ασθενών με TS, αναφέρουν ότι είναι εντελώς απαλλαγμένα από τικ, λιγότερο από το 50% έχουν ήπια τικ, και λιγότερο από το 25% έχουν μέτρια ή σοβαρά τικ στην ενήλικη ζωή. Από την παρατήρηση αυτή εξάγεται το συμπέρασμα ότι  οι περισσότεροι ασθενείς με TS δεν ενοχλούνται πλέον από τα τικ στην ενήλικο ζωή.

Εάν πιστεύετε ότι το παιδί σας έχει αναπτύξει μια τέτοιου είδους σύντομη ακούσια δραστηριότητα  συνίσταται να αναζητηθεί ιατρική συμβουλή κατά αρχάς για την κλινική εκτίμηση του φαινομένου. Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις, η σύσταση θα είναι στους γονείς απλώς να παρακολουθούν και να περιμένουν πριν εξεταστεί οποιαδήποτε περαιτέρω παρέμβαση. Όταν τα τικ γίνονται  χρόνια και επηρεάζουν την καθημερινότητα του παιδιού τότε  τίθεται θέμα θεραπείας.

Κλειώ Δασκαλάκη, Νευρολόγος, Εξωτερική Συνεργάτης, Νευρολογική Κλινική ΙΑΣΩ Γενική Κλινική, Επιμελήτρια Νευρολογικού Τμήματος ΙΑΣΩ Παίδων