Ρομποτική Αρθροπλαστική στο Γόνατο και στο Ισχίο: Μύθος και Πραγματικότητα
Η λέξη ρομπότ προέρχεται από την Τσέχικη λέξη Robota που δηλώνει την καταναγκαστική εργασία. Είναι μια προγραμματιζόμενη, αυτοματοποιημένη και πολυλειτουργική μηχανική συσκευή που χρησιμοποιείται για την πραγματοποίηση πολλαπλών εργασιών, υποκαθιστώντας σε ποικίλο βαθμό την ανθρώπινη εργασία.
Βασικά χαρακτηριστικά των ρομποτικών συστημάτων είναι:
- Αυτοματισμός: Λειτουργεί αυτόματα, με τη βοήθεια προγραμματισμένων οδηγιών.
- Υποκατάσταση ανθρώπου: Σχεδιάζεται για να εκτελεί εργασίες που είναι δύσκολες, επικίνδυνες ή επαναλαμβανόμενες για τον άνθρωπο.
- Ελεγχόμενη κίνηση: Χρησιμοποιεί μηχανικούς βραχίονες, αισθητήρες και προγραμματιζόμενους άξονες για να εκτελέσει μια σειρά από κινήσεις.
Χρησιμοποιείται στη βιομηχανία, την επιστήμη, την έρευνα και τις τελευταίες 2 δεκαετίες και στην Ορθοπαιδική Χειρουργική, ιδίως για την πραγματοποίηση ολικών αρθροπλαστικών ισχίου, γόνατος και ώμου.
Τα πρώτα ρομπότ είχαν περιορισμένη «νοημοσύνη» και λειτουργούσαν βάσει απλών οδηγιών, ενώ τα σημερινά «έξυπνα ρομπότ» διαθέτουν τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένους αισθητήρες ώστε να μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις και να λύνουν προβλήματα κατά την εκτέλεση των εργασιών τους.
Η ρομποτική τεχνολογία χρησιμοποιείται κατά την πραγματοποίηση ρομποτικά υποβοηθούμενων αρθροπλαστικών, για την μεγαλύτερη ακρίβεια κατά την παρασκευή των οστικών επιφανειών και κυρίως για την ακριβέστερη τοποθέτηση των προθετικών υλικών. Ο στόχος της επέμβασης είναι να εξασφαλιστεί η άρτια τοποθέτηση των μεταλλικών προθέσεων της αρθροπλαστικής με σκοπό την καλύτερη εμβιομηχανική απόδοση και πιθανά την αύξηση της διάρκεια ζωής της αρθροπλαστικής.
Πρέπει να σημειωθεί ότι το ρομπότ ΔΕΝ πραγματοποιεί την επέμβαση, αλλά βοηθά τον χειρουργό να την περατώσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Μετά από την πραγματοποίηση της αρθροπλαστικής, οι ασθενείς υποβοηθούνται να περπατήσουν την ίδια ημέρα, χωρίς ιδιαίτερο πόνο και παραμένουν νοσηλευόμενοι 24 - 48 ώρες. Επιλεγμένοι ασθενείς εξέρχονται από το νοσοκομείο την ίδια ημέρα.
Πως πραγματοποιείται η ρομποτικά υποβοηθούμενη αρθροπλαστική;
Ο ασθενής αναισθητοποιείται και η άρθρωση προσπελάζεται με την πραγματοποίηση χειρουργικής τομής, όπως και στην συμβατική αρθροπλαστική.
- Προεγχειρητικός σχεδιασμός.
Ο χειρουργός χρησιμοποιεί ένα τρισδιάστατο μοντέλο του γόνατος ή του ισχίου βασιζόμενο σε δεδομένα αξονικής τομογραφίας που έχει πραγματοποιηθεί προεγχειρητικά είτε τρισδιάστατη σάρωση των οστών που πραγματοποιείται κατά την διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης. Το τρισδιάστατο μοντέλο βοηθά σε πραγματικό χρόνο την πραγματοποίηση της παρασκευής των οστών και κατευθύνει την επιλογή του μεγέθους και την ακριβή τοποθέτηση των υλικών της αρθροπλαστικής. - Διεγχειρητική πλοήγηση
- Ένας ρομποτικός βραχίονας ακρίβειας βοηθά τον χειρουργό στην αφαίρεση τμήματος των οστικών άκρων που θα υποδεχθούν τα μεταλλικά εμφυτεύματα. Κάμερες και οπτικοί ανιχνευτές βοηθούν στην παροχή σε πραγματικό χρόνο ανατροφοδότησης προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η επέμβαση εξελίσσεται σύμφωνα με τον σχεδιασμό.
- Ακρίβεια και έλεγχος
- Ο ρομποτικός βραχίονας ελέγχει τα χειρουργικά εργαλεία με τα οποία πραγματοποιείται η διαμόρφωση των οστικών επιφανειών.
Πλεονεκτήματα της Ρομποτικά υποβοηθούμενης Αρθροπλαστικής
- Αυξημένη ακρίβεια κατά την επέμβαση
- Ορθή τοποθέτηση των μεταλλικών προθέσεων βάσει του προεγχειρητικού σχεδιασμού
- Εξατομικευμένη επέμβαση προσαρμοσμένη στην ανατομική διαμόρφωση των οστών του ασθενή
- Διατήρηση των μαλακών μορίων της άρθρωσης, με αποτέλεσμα μικρότερο άλγος και ταχύτερη αποκατάσταση
- Πιθανή βελτίωση των αποτελεσμάτων της αρθροπλαστικής, σε σχέση με την εμπειρία του ασθενή και την διάρκεια ζωής της επέμβασης.
- Συχνά, ταχύτερη αποκατάσταση, λιγότερες επιπλοκές και μικρότερη διάρκεια νοσηλείας
Περιορισμοί της Ρομποτικά υποβοηθούμενης Αρθροπλαστικής
- Ανάγκη εκπαίδευσης των χειρουργών
- Η καμπύλη μάθησης είναι σχετικά σύντομη
- Αυξημένο κόστος
- Αυξημένη διάρκεια της επέμβασης κατά περίπου 10 λεπτά, σε έμπειρους χειρουργούς
- Περιορισμένη διαθεσιμότητα των ρομποτικών συστημάτων στα νοσοκομεία
- Έλλειψη μακροχρόνιων δεδομένων σχετικά με την κλινική αποτελεσματικότητα της ρομποτικής αρθροπλαστικής
Ποιοι ασθενείς έχουν ανάγκη ρομποτικής αρθροπλαστικής;
Η ρομποτική τεχνολογία μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους ασθενείς. Απόλυτη ένδειξη για χρήση της όμως έχουν οι ασθενείς με σημαντική παραμόρφωση των οστών και των αρθρώσεων, μετά από κατάγματα ή προηγούμενες επεμβάσεις και τέλος σε επεμβάσεις αναθεώρησης.
Ποιος είναι ο χρόνος αποκατάστασης μετά από ρομποτική αρθροπλαστική;
Σε όλες τις επεμβάσεις αρθροπλαστικής είναι αναγκαία μία χρονική περίοδος ανάρρωσης, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 3 και 6 εβδομάδων. Σε ρομποτικές επεμβάσεις είναι πιθανή η ταχύτερη ανάρρωση, αλλά όχι σε όλες τις περιπτώσεις. Η πραγματοποίηση προγράμματος μετεγχειρητικής αποκατάστασης είναι αναγκαία, ιδίως μετά από αρθροπλαστικές του γόνατος και του ώμου.
Μειώνεται ο ρόλος του χειρουργού στις ρομποτικές αρθροπλαστικές;
Ο ρόλος του χειρουργού παραμένει ο ίδιος, αλλά η υποβοήθηση από τα ρομποτικά συστήματα αυξάνει τις δυνατότητες και μειώνει την πιθανότητα λάθους, αυξάνοντας την ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης.
Η χρησιμοποίηση της τεχνολογίας είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην επιτυχή διεξαγωγή μίας επέμβασης ολικής αρθροπλαστικής. Σημαντικοί παράγοντες παραμένουν η καλή αναισθησία και μετεγχειρητική αναλγησία, η χειρουργική τεχνική και η επιλογή του κατάλληλου εμφυτεύματος.
Χρήστος Γιαννακόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ, Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διευθυντής Α’ Ορθοπαιδικής Κλινικής, Επικεφαλής του Εξειδικευμένου Ιατρείου Ώμου και Αθλητικών Κακώσεων ΙΑΣΩ Γενική Κλινική